Mantıkî Mehmet Efendi

Asr-ı ahîrde yetişen fuzalâ-yı Osmaniyye’den bir zât-ı stûde-simât olup (Manastır) civarındaki (Florina)’dandır. Ale’l-usûl ikmâl-i tahsilden sonra vatanında telif ve tedris ile imrâr-ı hayat ederek (1244) tarihinde irtihal eyledi. Ziyaret ettiğim kabr-i âlileri (Kışla) arkasındaki makâbir-i Müslimîndedir. İlm-i mantıktaki ihtisasından nâşi zamanında (Mantıkî) şöhretiyle benâm idi.

Âsârının tabʿına himmet olunmadığından fazl u kemâli nisbetinde şöhret bulamamıştır. Bu âsârın mütâlaasından mazanneden bir zât-ı âlî oldukları anlaşılmaktadır. Görülebilenleri berveçh-i âtîdir:

1. (Şerh-i Şifâ-yı Şerif): Dört cild üzere müretteb olup hatt-ı destiyle muharrer nüshası (Florina)’da tarikat-ı Nakşiyye’den Baba Efendi Dergâhı kütüphanesindedir.
2. (Hâşiyetü’l-Beyzâvî): Tefsir-i Beyzâvî’nin Nebe cüzüne dair olup bunun da bir nüshası (Florina) müftü-i sâbık fuzalâ-yı zamâneden Ali Efendi’nin kütüphane-i husûsîsinde mevcuttur.
3. (Nazîre-i Şemsiye): İlm-i mantıktan beyne’l-ulema mütedâvel olan Şemsiyye’ye naziredir. Bunun da bir nüshası Ali Efendi’dedir.
4. (Tebşîrü’l-mülûk fî ahseni’s-sülûk),
5. Tefsir-i (İnnallâhe yeʾmuru bi’l-adli ve’l-ihsân): Her ikisini de Sultan Mahmud-ı Sânî’ye takdim ederek mazhar-ı taltîf-i şehriyârî olmuştu. Nüshaları kezâ Ali Efendi’dedir.
6. (Bî-nukat Kaside-i Naʿtiyye): Arabiyyü’l-ibâre (53) beyt üzere nazm ettiği bu naʿt-ı şerifi ahîren şerh etmiştir. Bir nüshası kütüphane-i âcizîde vardır.
7. (Risâle fî Hakki’ş-Şuyûh): Hatt-ı destiyle muharrer nüshası taraf-ı âcizîden Manastır Kütüphanesi’ne ihdâ kılınmıştı.
8. (Risâle fî Hakki’l-İctihâd)
9. (Risâle fî Sünneti’l-Asr) : Ali Efendi’de
10. (Şerh-i Avâmil)
11. (Risâle mine’l-Akâid) Bir nüshası Esad Efendi Kütüphanesi’nde vardır.
12. (Risâle-i Vebâ ve Tâûn) Müstevlî hastalıkların hüviyetiyle firar ve adem-i firarın keyfiyet-i cevâzına dairdir.

Bursalı Mehmed Tahir

Dergi: Sebîlürreşâd

Tarih: 30 Ramazan 1330

Link : http://isamveri.org/pdfosm/D00125/1329_11/1329_11_263/1329_11_263_TAHIRBM.pdf